7. Hafta
Plastik malzemelerin büzülme özellikleri
Bu haftanın konuları
- Plastik malzemelerin büzülme özellikleri
- Kalıp tasarımında çekme ve büzülmenin dikkate alınması
- Ürün boyut doğruluğunu sağlama yöntemleri
Konu içeriği
Plastikler soğurken hacimce küçülür; bu küçülmeye çekme (shrinkage) denir ve kalıp boşluğu, parçadan bu oran kadar büyük yapılır. Çekme oranı amorf plastiklerde yüzde 0,4–0,8 iken yarı kristalin plastiklerde yüzde 1–3'e çıkar.
Çekme yalnızca malzemeye değil, prosese de bağlıdır: tutma basıncı ve süresi arttıkça çekme azalır, kalıp sıcaklığı yükseldikçe (özellikle yarı kristalinlerde) artar. Bu yüzden kalıp ölçüsü hesaplanırken hedeflenen proses koşulları da varsayılmalıdır.
Daha zor olan yöne bağlı çekmedir: akış yönünde ve ona dik yönde çekme farklı olur. Fark, parçada iç gerilme ve çarpılma (warpage) yaratır. Cam elyaf takviyeli malzemelerde elyaflar akış yönünde dizildiği için bu anizotropi belirginleşir.
Boyut doğruluğunu sağlamanın pratik yolu, kritik ölçülerde kalıbı çelik güvenli (steel safe) yapmaktır: boşluk hedeften biraz küçük işlenir, deneme sonrası ölçü tutmazsa çelik alınarak büyütülür. Ters yönde düzeltme kaynak gerektirir.