Themen dieser Woche
- Yay türleri ve kullanım alanları
- Helisel basma ve çekme yaylarının hesabı
- Yay karakteristiği ve yay sabiti
Lehrinhalt
Yay, enerji depolayan ve kuvvet uygulayan elemandır. Türleri: helisel basma ve çekme yayları, burulma yayları, yaprak yaylar, tabak (disk) yaylar ve gaz yayları.
Helisel basma yayında tel, esas olarak burulmaya zorlanır. Yay sabiti (rijitlik); tel çapına, sarım çapına, aktif sarım sayısına ve malzemenin kayma modülüne bağlıdır. Tel çapının dördüncü kuvvetiyle orantılı olması, küçük bir çap değişikliğinin rijitliği ne kadar değiştirdiğini gösterir.
Kontrol edilmesi gereken iki nokta vardır: en büyük çalışma yükünde kayma gerilmesinin emniyet sınırını aşmaması ve yayın tam basık (blok) boyuna gelmemesi. Ayrıca uzun ve ince yaylarda burkulma kontrolü yapılır.
Yay karakteristiği, kuvvet-deplasman ilişkisidir. Helisel yaylarda bu ilişki doğrusaldır; tabak yaylarda ise dizilim biçimine göre doğrusal olmayan karakteristik elde edilebilir. Tabak yaylar seri dizildiğinde yol artar, paralel dizildiğinde kuvvet artar.
Dinamik uygulamalarda yayın kendi doğal frekansı önemlidir: çalışma frekansına yakınsa yay rezonansa girer (surge) ve erken kırılır. Yay malzemesi genellikle yay çeliği veya paslanmaz teldir; yüzey kalitesi ve bilyalı dövme (shot peening) yorulma ömrünü belirler.